MATERIAŁY ŚWIATŁOCZUŁE

Co to jest materiał światłoczuły?

MATERIAŁY ŚWIATŁOCZUŁE (ANALOG)

Materiały światłoczułe (film, papier, emulsja)

Typy materiałów światłoczułych w fotografii analogowej

Co to jest materiał światłoczuły? Materiał pokryty emulsją fotograficzną, która reaguje na światło. Emulsja składa się z: • halogenków srebra (AgBr, AgCl, AgI), • żelatyny (nośnik), • dodatków stabilizujących. Po naświetleniu powstaje obraz utajony — niewidoczny, ujawnia się dopiero podczas wywoływania. Rodzaje materiałów światłoczułych 1. Film negatywowy • po wywołaniu daje negatyw (jasne ↔ ciemne), • dostępny w różnych czułościach ISO, • tolerancyjny na błędy ekspozycji. 2. Film odwracalny (slajd, diapoztyw) • po wywołaniu daje pozytyw, • wysoka jakość, nasycone kolory, • mała tolerancja na błędy ekspozycji. 3. Papier fotograficzny • pokryty emulsją światłoczułą, • służy do wykonywania odbitek. Budowa filmu fotograficznego • warstwa ochronna, • emulsja światłoczuła, • podłoże (acetat, poliester), • warstwa antyhalacyjna (zapobiega odbiciom światła). Czułość materiału (ISO) • niskie ISO → małe ziarno, wysoka jakość, • wysokie ISO → większe ziarno, większa czułość. Ziarno • widoczne punkty na zdjęciu, • zależy od wielkości kryształów halogenków srebra, • im wyższe ISO → tym większe ziarno. Obraz utajony • powstaje po naświetleniu, • niewidoczny, • ujawnia się dopiero w wywoływaczu. Proces wywoływania filmu (czarno-białego) 1. Wywoływacz – ujawnia obraz (działa na naświetlone halogenki). 2. Przerywacz – zatrzymuje wywoływanie. 3. Utrwalacz – usuwa nienaświetlone halogenki. 4. Płukanie – usuwa resztki chemii. 5. Suszenie – stabilizacja obrazu. Proces wykonywania odbitek 1. Naświetlenie papieru pod powiększalnikiem. 2. Wywoływacz. 3. Przerywacz. 4. Utrwalacz. 5. Płukanie. 6. Suszenie. Rodzaje papierów fotograficznych 1. Papier RC (żywiczny) • szybkie wywoływanie, • szybkie płukanie, • szybkie suszenie, • odporny na uszkodzenia, • idealny do pracowni szkolnych. 2. Papier FB (barytowy) • najwyższa jakość, • długi proces wywoływania i suszenia, • stosowany w fotografii artystycznej i archiwizacji. 3. Papier o stałym kontraście (graded) • kontrast oznaczany numerami: • 0 – bardzo miękki • 1 – miękki • 2 – normalny • 3 – twardy • 4 – bardzo twardy • 5 – ekstremalnie twardy • kontrast nie zmienia się filtrami. ⭐4. Papier MULTIGRADE (zmienny kontrast) — NAJWAŻNIEJSZY NA EGZAMINIE Papier Multigrade ma zmienny kontrast, regulowany filtrami. Jak działa? • papier ma kilka warstw emulsji, • każda reaguje na inny kolor światła. Filtry Multigrade: • żółte → kontrast miękki (0–1), • magentowe → kontrast twardy (3–5), • bez filtra → kontrast około 2. Dlaczego jest ważny? • pozwala dopasować kontrast do negatywu, • jest najczęściej używany w ciemniach, • pojawia się w każdym arkuszu egzaminacyjnym. Powierzchnie papierów • błyszczący, • matowy, • perłowy / jedwabisty. Błędy w materiale światłoczułym • zadymienie – zbyt duże naświetlenie, • mgiełka – zła chemia lub zbyt długie wywoływanie, • plamy – brudna chemia, złe płukanie, • zarysowania – uszkodzenie emulsji. CHEMIA I ROZTWORY Zasady przygotowywania roztworów chemicznych 1. Czytanie proporcji z ulotki Na opakowaniu zwykle jest zapis: • 1+4 → 1 część koncentratu + 4 części wody • 1+9 → 1 część koncentratu + 9 części wody • 1+1 → roztwór 50/50 • Roboczy: 300 ml koncentratu + 700 ml wody = 1 L Zasada: Najpierw koncentrat → potem woda. 2. Temperatura roztworów • standard: 20°C • różnice temperatur mogą uszkodzić film • wszystkie roztwory powinny mieć podobną temperaturę 3. Kolejność roztworów w ciemni 1. Wywoływacz 2. Przerywacz 3. Utrwalacz 4. Płukanie 4. Bezpieczeństwo chemiczne • rękawice, fartuch • nie mieszać chemii w metalowych naczyniach • nie wdychać oparów • nie jeść i nie pić w ciemni • przechowywać w opisanych pojemnikach 5. Najczęstsze błędy egzaminacyjne • pomylenie proporcji 1+4 z 1:4 • wlanie wody do koncentratu (chlupnięcie, reakcja) • różne temperatury roztworów • użycie przeterminowanej chemii • brak przerywacza → zniszczony film • za krótki czas utrwalania → mleczne plamy